در دوران بارداری بهتر است دمنوش، عرق، عصاره و مکمل خوراکیِ گل شاهپسند دارویی را مصرف نکنیم. دربارهٔ ایمنی این گیاه در زنان باردار نتایج پژوهش قابل اتکایی وجود ندارد. در مقابل، یک پژوهش حیوانی نشانههایی از آسیب به رشد جنین گزارش کرده و چند مرجع معتبر نیز مصرف دارویی آن را در بارداری مناسب نمیدانند.
موضوع این بررسی شاهپسند دارویی با نام علمی Verbena officinalis است. دمنوش شاهپسند و ویژگیهای خود این گیاه در مطلبی جدا توضیح داده شده است. در اینجا فقط به تصمیمی میپردازیم که در بارداری اهمیت دارد: مصرف کنیم، مصرف نکنیم یا پس از یک مصرف ناخواسته چه کاری انجام دهیم؟
| وضعیت | تصمیم عملی | دلیل |
| قصد مصرف دمنوش یا عرق شاهپسند در بارداری | مصرف را شروع نکنیم. | ایمنی در انسان بررسی نشده و دادهٔ حیوانی نگرانی ایجاد کرده است. |
| کپسول، قطره، تنتور یا عصارهٔ غلیظ | در بارداری کنار گذاشته شود، مگر پزشک با اطلاع از ترکیب دقیق تصمیم دیگری بگیرد. | فرآوردهٔ غلیظ را نمیتوان با یک دمنوش رقیق مقایسه کرد و دوز بیخطر مشخصی نداریم. |
| نوشیدن اتفاقیِ مقدار کم | مصرف را تکرار نکنیم، نام محصول و مقدار تقریبی را یادداشت کنیم و در اولین فرصت با پزشک یا ماما در میان بگذاریم. | یک بار مصرف، اثباتکنندهٔ آسیب نیست؛ ارزیابی به مقدار، شکل فرآورده، زمان بارداری و نشانهها بستگی دارد. |
| خونریزی، درد شدید و مداوم شکم، خروج مایع یا کاهش حرکت جنین | منتظر اثر دمنوش یا تماس معمول بعدی نمانیم و فوراً از خدمات درمانی کمک بگیریم. | این نشانهها در بارداری به بررسی فوری نیاز دارند، چه شاهپسند مصرف شده باشد و چه نشده باشد. |
| شیردهی | مصرف دارویی و منظم بدون نظر پزشک یا داروساز انتخاب مناسبی نیست. | دادهای دربارهٔ ورود ترکیبات گیاه به شیر و ایمنی آن برای نوزاد نداریم. |
اول مطمئن شویم دربارهٔ کدام «شاهپسند» حرف میزنیم
نام شاهپسند برای چند گیاه متفاوت به کار میرود. Verbena officinalis گیاهی علفی با ساقههای باریک، برگهای دندانهدار و گلهای بسیار ریزِ یاسی روی خوشههای بلند است. نام انگلیسی آن common vervain یا vervain است. پژوهش بارداری که در ادامه میخوانیم نیز همین گونه را بررسی کرده است.
بهلیمو گیاه دیگری با نام علمی Aloysia citrodora و برگهایی با رایحهٔ روشن لیمویی است. شاهپسندهای زینتی باغچه و لانتانا نیز جای Verbena officinalis نیستند. شباهت نام فارسی یا حضور واژهٔ Verbena روی یک محصول، بهتنهایی هویت گیاه را ثابت نمیکند. این تفاوت در بارداری فقط یک بحث گیاهشناسی نیست؛ چون نمیتوان نتیجهٔ ایمنی یا عارضهٔ یک گونه را به گونهٔ دیگر منتقل کرد.
| نام رایج | نام علمی رایج | نشانهٔ ساده | آیا دادهٔ این مقاله به آن مربوط است؟ |
| شاهپسند دارویی یا vervain | Verbena officinalis | گلهای ریز و کمتراکم روی ساقههای باریک | بله |
| بهلیمو | Aloysia citrodora | برگ کشیده با عطر واضح لیمو | خیر |
| شاهپسند زینتی | گونهها و دورگههای زینتی Verbena | گلهای درشتتر و خوشهای برای باغچه | خیر |
| شاهپسند درختی یا لانتانا | Lantana camara و گونههای نزدیک | گلولههای رنگیِ چندگل | خیر؛ گیاه زینتی را برای دمنوش انتخاب نکنیم. |
چرا شاهپسند در بارداری منع میشود؟
سه قطعه اطلاعات کنار هم، تصمیم را روشن تر میکنند. نخست، پژوهش انسانیِ مناسبی نداریم که مصرف خوراکی شاهپسند را در سهماهههای بارداری دنبال کرده باشد. دوم، یک آزمایش روی حیوانات نشانههای سمیت رشدی را ثبت کرده است. سوم، منابع حرفهای و برخی فرآوردههای مجاز، بارداری و شیردهی را در بخش منع مصرف آوردهاند. هیچکدام به تنهایی ثابت نمیکند که یک فنجان دمنوش باعث سقط میشود؛ اما مجموع آنها برای توصیه به پرهیز کافی است.
پژوهش سال ۲۰۱۹ دقیقاً چه چیزی را آزمایش کرد؟
پژوهشگران دانشگاه مالایا در سال ۲۰۱۹، پنجاه موش صحرایی باردار را در پنج گروه دهتایی قرار دادند. چهار گروه، عصارهٔ آبی برگ Verbena officinalis را با مقدارهای ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۲۰۰۰ یا ۳۰۰۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز دریافت کردند. گروه پنجم نقش کنترل را داشت. مصرف از روز ششم تا بیستم بارداری حیوان ادامه یافت و پژوهشگران در روز بیستویکم وضعیت مادر، محلهای لانهگزینی و رشد جنینها را بررسی کردند.
در گروههای دریافتکنندهٔ ۲۰۰۰ و ۳۰۰۰ میلیگرم، افزایش وزن مادران کمتر شد. پژوهشگران کاهش وزن جنین، کوتاهترشدن سر و دم، افزایش از دسترفتن پیش یا پس از لانهگزینی و کاملنشدن استخوانیشدن بعضی بخشهای جمجمه، جناغ و کف پا را گزارش کردند. یک حیوان در گروه ۲۰۰۰ میلیگرم نیز در روز هفدهم همراه خونریزی واژینال زایمان زودرس داشت. نتیجهٔ مطالعه، وابستگی بیشتر آسیبها به دوزهای بالاتر بود.
این اعداد بزرگاند و از آنها نمیتوان تعداد فنجان دمنوش برای انسان محاسبه کرد. متابولیسم موش و انسان یکی نیست. غلظت عصاره، بخش گیاه و شیوهٔ آمادهسازی نیز بر ترکیب نهایی اثر میگذارند. ارزش این تحقیق در تعیین «مقدار مجاز دمنوش» نیست؛ هشدار آن این است که قرارگرفتن جنین در معرض عصارهٔ این گیاه، در یک مدل استاندارد رشد پیش از تولد، بیاثر نبوده است.
یک نقد علمی مهم، نتیجه را دقیقتر میکند
ارزیابی دولت کانادا همان مطالعه را بررسی کرد، اما آن را مبنای اصلی سنجش خطر مصرفکننده قرار نداد. دلیل چه بود؟ روش استخراجِ نمونه با روشهای رایج صنعتی مانند تقطیر با آب، تقطیر با بخار یا استخراج الکلی یکسان نبود. افزون بر این، آزمایش ترکیبات نمونه، مواد شاخصی مانند ورباسکوزید، وربنالین، هاستاتوزید و سیترال را پیدا نکرد. بنابراین ممکن است عصارهٔ آزمایششده نمایندهٔ همهٔ محصولات شاهپسند موجود در بازار نباشد.
این نقد، نگرانی بارداری را صفر نمیکند. برعکس، یک مشکل عملی دیگر را نشان میدهد: «عصارهٔ شاهپسند» محصولی با ترکیب ثابت نیست. بخش گیاه، محل رشد و روش استخراج میتوانند مواد فعال را تغییر دهند. وقتی نه ایمنی در زنان باردار ثابت شده و نه ترکیب همهٔ فرآوردهها یکسان است، نمیتوان یک فنجان، یک قاشق یا یک قطره را به عنوان مقدار بیخطر معرفی کرد.
آیا گل شاهپسند باعث سقط یا انقباض رحم میشود؟
منابع سنتی از شاهپسند برای بازشدن قاعدگی یا کمک به درد و انقباض زایمان نام بردهاند. همین سابقه باعث شده عبارتهایی مانند «محرک رحم» و «سقطآور» در اینترنت تکرار شوند. با این حال، کارآزمایی انسانیِ معتبری نداریم که انقباض رحم پس از یک فنجان دمنوش را اندازه گرفته باشد یا میزان خطر سقط را در مصرفکنندگان با افراد دیگر مقایسه کند.
مطالعهٔ حیوانی سال ۲۰۱۹، افزایش از دسترفتن جنین و یک مورد زایمان زودرس را گزارش کرد؛ اما این داده با اثبات سقط در انسان برابر نیست. جملهٔ دقیق چنین است: شاهپسند برای بارداری شواهد ایمنی ندارد و یک علامت هشدار پیشبالینی نیز دربارهٔ رشد جنین دارد. به همین دلیل مصرف عمدی آن، حتی با هدف آرامش یا کمک به زایمان، انتخاب مناسبی نیست.
آیا در هفتههای آخر برای زایمان راحت مفید است؟
این پیشنهاد در چند صفحهٔ فارسی و توصیهٔ شفاهی دیده میشود، ولی پژوهش بالینی معتبری برای مقدار مصرف، زمان شروع، اثر بر درد زایمان یا پیامد نوزاد پیدا نشده است. پایان بارداری زمان آزمودن یک گیاه ناشناخته نیست. انقباضات منظم، پارگی کیسهٔ آب، خونریزی یا کاهش حرکت جنین به ارزیابی مامایی نیاز دارند؛ یک دمنوش نمیتواند زمان مناسب مداخله را تعیین کند.
اگر پزشک یا ماما برای شروع زایمان برنامهای پیشنهاد کرده، همان برنامه بر اساس هفتهٔ بارداری، وضعیت دهانهٔ رحم، جنین و سابقهٔ مادر تنظیم میشود. توصیهٔ عمومی دربارهٔ شاهپسند نمیتواند جای این ارزیابی را بگیرد. بنابراین سهماههٔ سوم یا چند روز پایانی را «زمان مجاز» شاهپسند در نظر نگیریم.
آیا مقدار کم یا دمنوش رقیق بیخطر است؟
برای شاهپسند در بارداری، دوز بیخطر انسانی تعیین نشده است. این جمله با ادعای «هر مقدار خطرناک است» فرق دارد. نبود دوز بیخطر یعنی پژوهش نمیتواند عددی بدهد که زیر آن، خطری برای همهٔ زنان باردار و همهٔ فرآوردهها وجود نداشته باشد. به همین دلیل، رقیقکردن دمنوش یا کمکردن تعداد دفعات، مصرف عمدی را به انتخابی با پشتوانه تبدیل نمیکند.
میان یک جرعه، یک فنجان رقیق و مصرف روزانهٔ عصارهٔ غلیظ تفاوت واقعی وجود دارد. احتمال مواجهه و مقدار مواد فعال در این حالتها یکسان نیست. با این همه، نمیتوان این تفاوت را به درصد خطر تبدیل کرد. تصمیم سادهتر این است که در بارداری مصرف منظم را شروع نکنیم و پس از مصرف ناخواسته، به جای جستوجوی یک عدد عمومی، اطلاعات همان مواجهه را جمع کنیم.
اگر در بارداری اشتباهی دمنوش شاهپسند خوردیم چه کنیم؟
یک مصرف اتفاقی بهتنهایی نشان نمیدهد که اتفاق بدی افتاده است. مطالعهٔ حیوانی با مصرف روزانهٔ عصاره و دوزهای محاسبهشده انجام شد؛ بنابراین نتیجهٔ آن را نمیتوان به یک فنجان خانگی چسباند. در عین حال، چون دادهٔ انسانی نداریم، بهتر است مصرف را تکرار نکنیم و موضوع را در گفتوگوی بعدی با پزشک یا ماما مطرح کنیم.
این چهار اطلاعات برای تصمیمگیری مفیدند:
- نام دقیق گیاه و همهٔ مواد موجود در ترکیب؛ اگر بسته یا رسیدی وجود دارد، نگهش داریم.
- شکل مصرف: دمنوش، عرق، قطره، تنتور، کپسول، اسانس یا فرآوردهٔ چندگیاهه.
- مقدار تقریبی و تعداد دفعات؛ مثلاً چند جرعه، یک فنجان یا مصرف چندروزه.
- هفتهٔ بارداری، زمان مصرف و هر نشانهٔ تازه پس از آن.
اگر فرآورده غلیظ بوده، مقدار زیادی مصرف شده یا چند روز ادامه یافته است، تماس زودتر با پزشک، ماما یا مرکز اطلاعرسانی داروها و سموم تصمیم بهتری است. برای ایجاد استفراغ یا «خنثیکردن» گیاه، سراغ ترکیب گیاهی دیگری نرویم. این کار میتواند وضعیت را پیچیدهتر کند و اطلاعات مفیدی دربارهٔ خطر واقعی نمیدهد.
چه نشانههایی به رسیدگی فوری نیاز دارند؟
خونریزی واژینال، درد شدید یا مداوم شکم و لگن، خروج مایع، غش یا سرگیجهٔ شدید و کاهش یا توقف حرکت معمول جنین از نشانههایی هستند که باید سریع بررسی شوند. این علائم علتهای گوناگونی دارند و لزوماً از شاهپسند نیستند. اهمیتشان در این است که در بارداری نباید برای بهترشدن خودبهخودی آنها صبر کرد.
- در خونریزی همراه با درد شدید، ضعف، سرگیجه یا غش، کمک فوری بگیریم.
- در هفتههای بالاتر، هر کاهش محسوس نسبت به الگوی معمول حرکت جنین را با واحد مامایی در میان بگذاریم.
- انقباضات منظم پیش از هفتهٔ ۳۷، پارگی کیسهٔ آب یا خروج مایع نیز نیاز به تماس فوری با مرکز درمانی دارد.
- دلبههمخوردگی خفیف و گذرا با خونریزی یا درد شدید یکی نیست؛ اما اگر ماندگار یا رو به بدترشدن است، آن را گزارش کنیم.
شکلهای مختلف شاهپسند خطر یکسانی ندارند
دمنوش، عرق، تنتور، کپسول، عصاره و اسانس یک فرآورده نیستند. دمنوش بخشی از مواد محلول در آب را از گیاه خشک میگیرد. تنتور معمولاً با الکل ساخته میشود و مجموعهٔ دیگری از ترکیبات را با غلظت متفاوت بیرون میکشد. کپسول ممکن است پودر گیاه یا عصارهٔ استانداردشده داشته باشد. اسانس نیز بخش فرّار و بسیار غلیظ گیاه است و نباید مانند دمنوش خورده شود.
در بازار ایران همیشه اطلاعات کامل روی محصول دیده نمیشود. در این وضعیت، نام فروشگاهی یا توصیهٔ شفاهی برای تشخیص کافی نیست. اگر نام علمی، بخش مصرفی گیاه و شکل فرآورده روشن نیست، بهتر است در بارداری از آن بگذریم. «طبیعی» بودن، مقدار مواد فعال یا ایمنی برای جنین را مشخص نمیکند.
| شکل فرآورده | نکتهٔ مهم در بارداری | تصمیم عملی |
| دمنوش گیاه خشک | غلظت با مقدار گیاه و زمان دمکشیدن تغییر میکند و دوز بیخطر نداریم. | مصرف عمدی و تکرارشونده را کنار بگذاریم. |
| عرق گیاهی | ترکیب و غلظت میان تولیدکنندگان یکسان نیست. | آن را «رقیق و بیخطر» فرض نکنیم. |
| عصاره، قطره، تنتور یا کپسول | مواد فعال میتوانند بسیار بیشتر یا متفاوت از دمنوش باشند. | بدون تجویز و بررسی ترکیب مصرف نشود. |
| اسانس خوراکی یا مصرف در دستگاه بخور | فراوردهای غلیظ است و مواجههٔ خوراکی، پوستی و تنفسی با هم فرق دارند. | خوردن اسانس مناسب نیست؛ برای مصرف پوستی یا استنشاقی نیز نظر پزشک یا داروساز لازم است. |
| کرم یا شامپوی حاوی عصاره | مقدار جذب با نوع محصول، غلظت و سطح پوست تغییر میکند. | مصرف اتفاقی یک شوینده با نوشیدن عصاره برابر نیست؛ دربارهٔ فرآوردهٔ ماندگار یا غلیظ سؤال کنیم. |
آیا مصرف موضعی شاهپسند در بارداری مجاز است؟
تماس پوستی با نوشیدن گیاه یکسان نیست، اما «موضعی» نیز همیشه به معنی بدون جذب نیست. ارزیابی Health Canada برای برخی کاربردهای آرایشیِ عصارهٔ شاهپسند، جذب پوستی را در سناریوهای مواجهه در نظر گرفته است. این ارزیابی برای یک برند مشخص نسخهٔ پزشکی نمینویسد؛ فقط نشان میدهد که شکل مصرف را باید جدی بگیریم.
اگر شاهپسند یکی از مواد کممقدار یک شوینده است و محصول سریع آبکشی میشود، مواجهه با استفادهٔ روزانه از روغن یا عصارهٔ غلیظ روی سطح وسیع پوست فرق دارد. برای فرآوردههای ماندگار، ماساژ، اسانس خالص یا استفاده روی پوست آسیبدیده، بهتر است پیش از ادامه، ترکیب و غلظت با پزشک یا داروساز بررسی شود. هر خارش، سوزش، کهیر یا تنگی نفس نیز دلیل قطع مصرف و پیگیری است.
شاهپسند در شیردهی چه وضعیتی دارد؟
شاهپسند در بعضی سنتها برای افزایش شیر پیشنهاد شده است. پایگاه LactMed این کاربرد را بدون کارآزمایی بالینی معتبر میداند. این مرجع همچنین میگوید اطلاعاتی دربارهٔ ورود ترکیبات شاهپسند به شیر، سطح آنها در بدن نوزاد یا ایمنی و اثربخشی گیاه برای مادر و نوزاد در دسترس نیست.
یک پژوهش کوچک روی چای چندگیاههٔ شیردهی انجام شده، اما آن نوشیدنی افزون بر شاهپسند، شنبلیله، رازیانه، ختمی ترش، رویبوس، برگ تمشک و مواد دیگر داشت. بنابراین نمیتوان افزایش گزارششدهٔ شیر را به شاهپسند نسبت داد. برای کمبود شیر، بررسی نحوهٔ گرفتن پستان، دفعات شیردهی، تخلیهٔ شیر، رشد نوزاد و شرایط پزشکی مادر اطلاعات کاربردیتری از آزمودن خودسرانهٔ این گیاه میدهد.
برای آرامش، سردرد یا گلودرد در بارداری چه کنیم؟
بسیاری از افراد شاهپسند را برای هدفی مشخص میخواهند، نه برای خود گیاه. اگر هدف آرامش یا خواب است، پژوهشهای مربوط به شاهپسند و آرامش دادههای جالبی دارند؛ با این حال، همان شواهد مجوز مصرف در بارداری نیستند. برنامهٔ خواب منظم، نور کمتر در پایان شب، تمرین تنفس آرام و بررسی علت بیخوابی با مراقب بارداری، انتخابهای روشنتری هستند.
اگر هدف کاهش سردرد است، آنچه دربارهٔ شاهپسند و میگرن میدانیم هنوز به دادههای حیوانی و سابقهٔ سنتی محدود است. سردرد تازه، بسیار شدید یا همراه با تاری دید، ورم ناگهانی، درد بالای شکم یا فشار خون بالا در بارداری باید سریع بررسی شود. برای گلودرد نیز مایعات ولرم، استراحت و عسل برای افراد مناسب میتواند حس بهتری بسازد؛ شواهد شاهپسند برای تب و گلودرد مصرف آن را در بارداری تأیید نمیکند.
جمعبندی
برای مصرف خوراکی شاهپسند دارویی در بارداری، پاسخ عملی پرهیز است. مطالعهٔ انسانیِ ایمنی نداریم. یک مطالعه روی موشهای باردار، در دوزهای بالاتر کاهش رشد جنین و افزایش از دسترفتن بارداری را نشان داده است. نقد Health Canada نیز یادآوری میکند که همان عصاره نمایندهٔ همهٔ محصولات بازار نیست؛ این نقد مطالعه را به یک فنجان دمنوش تبدیل نمیکند و دوز بیخطری هم در اختیار ما نمیگذارد.
پس مصرف منظم دمنوش، عرق، عصاره، کپسول و اسانس شاهپسند را در بارداری آغاز نکنیم. اگر مقدار کمی بهصورت اتفاقی مصرف شده، وحشت نکنیم؛ مصرف را متوقف کنیم، جزئیات را یادداشت کنیم و با پزشک یا ماما در میان بگذاریم. در صورت خونریزی، درد شدید، خروج مایع یا کاهش حرکت جنین، رسیدگی فوری لازم است. اگر این گیاه برای روزهای آخر بارداری به یکی از نزدیکان پیشنهاد شده، فرستادن این توضیح میتواند تصمیم را از توصیهٔ شفاهی به اطلاعات قابل بررسی نزدیک کند.
پرسشهای رایج دربارهٔ گل شاهپسند در بارداری
آیا دمنوش گل شاهپسند در بارداری ضرر دارد؟
ایمنی دمنوش Verbena officinalis در زنان باردار با مطالعهٔ انسانی ثابت نشده است. یک پژوهش حیوانی نیز در دوزهای بالاتر، آسیبهای رشد جنین و افزایش از دسترفتن بارداری را گزارش کرده است. به همین دلیل، مصرف عمدی و منظم دمنوش شاهپسند در بارداری توصیه نمیشود.
آیا گل شاهپسند باعث سقط جنین میشود؟
شواهد انسانیِ معتبری نداریم که نشان دهد یک فنجان دمنوش شاهپسند باعث سقط میشود. با این حال، سابقهٔ سنتیِ کاربرد برای قاعدگی و زایمان و نتایج یک مطالعهٔ حیوانی، نگرانی ایجاد کردهاند. این گیاه را در بارداری برای تحریک رحم، بازشدن دهانهٔ رحم یا شروع زایمان مصرف نکنیم.
اگر یک بار در بارداری دمنوش شاهپسند خوردم چه کنم؟
یک بار مصرف به معنی وقوع آسیب قطعی نیست. ادامهٔ مصرف را متوقف کنیم و نام گیاه، مقدار تقریبی، زمان مصرف و هفتهٔ بارداری را یادداشت کنیم. اگر فرآورده غلیظ یا مقدار زیاد بوده، یا نشانهای مانند خونریزی و درد شدید ایجاد شده است، سریع با پزشک، ماما یا مرکز درمانی تماس بگیریم.
آیا گل شاهپسند در ماه نهم بارداری برای زایمان راحت مفید است؟
پژوهش بالینیِ معتبری نداریم که شاهپسند را روشی مؤثر و ایمن برای کاهش درد یا تسهیل زایمان بداند. هفتههای پایانی نیز دوز بیخطر مشخصی ندارند. شروع زایمان و مدیریت درد باید بر اساس وضعیت مادر و جنین و نظر تیم مامایی انجام شود.
آیا عرق شاهپسند در بارداری مجاز است؟
عرق شاهپسند را نباید صرفاً به دلیل رقیقبودن ظاهری بیخطر فرض کرد. غلظت و ترکیب عرقهای گیاهی یکسان نیست و دادهٔ انسانی برای تعیین مقدار مجاز وجود ندارد. در بارداری از مصرف عمدی آن پرهیز کنیم.
آیا شاهپسند در شیردهی شیر را زیاد میکند؟
برای افزایش شیر با شاهپسند، کارآزمایی معتبر و مستقلی وجود ندارد. LactMed نیز اطلاعاتی دربارهٔ ورود ترکیبات گیاه به شیر یا ایمنی آن برای نوزاد پیدا نکرده است. مصرف دارویی و منظم شاهپسند در شیردهی بدون نظر پزشک یا مشاور شیردهی انتخاب مناسبی نیست.
منابع علمی
- Prenatal developmental toxicity evaluation of Verbena officinalis during gestation period in female Sprague-Dawley rats، مجلهٔ Chemico-Biological Interactions، سال ۲۰۱۹.
- ارزیابی عصارهٔ Verbena officinalis و نقد مطالعهٔ سمیت رشدی، دولت کانادا.
- Vervain در پایگاه Drugs and Lactation Database، کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا، بازبینی ۲۰۲۴.
- نشانههای هشدار فوری در بارداری، کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا.
دیدگاهتان را بنویسید