بابونه می‌تواند به آرام‌شدن دل‌پیچه و نفخ خفیف کمک کند. در یک پژوهش ایرانی، درد شکم و چند علامت رودهٔ تحریک‌پذیر پس از مصرف فرآوردهٔ بابونه کمتر شد. این فایده به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که احساس پری شکم با گرفتگی و ناراحتی همراه است.
گل‌های بابونه برای تهیهٔ دمنوشی ملایم و بدون کافئین به کار می‌روند. در ناراحتی‌های گوارشی، انتخاب درست به علامت اصلی بستگی دارد: دل‌پیچه، ترش‌کردن و یبوست علت و راه رسیدگی یکسانی ندارند. شناخت این تفاوت، کمک می‌کند بابونه را برای موقعیت مناسب‌تری انتخاب کنیم.
| پرسش رایج | نتیجهٔ کاربردی |
| برای نفخ و دل‌پیچه مفید است؟ | احتمالاً برای ناراحتی خفیف کمک‌کننده است. |
| برای معدهٔ عصبی مناسب است؟ | ممکن است همراه کاهش تنش، ناراحتی را کمتر کند. |
| اسید معده را کم می‌کند؟ | اثر مشخصی برای کاهش اسید ثابت نشده است. |
| یبوست را برطرف می‌کند؟ | بیشتر برای گرفتگی مطرح است، نه نرم‌کردن دفع. |
| ناشتا بهتر است؟ | برتری ناشتا مشخص نیست؛ بعد از غذا انتخاب رایجی است. |
پژوهش‌ها دربارهٔ بابونه و گوارش چه یافته‌اند؟
کاهش دل‌درد در بررسی ایرانی
دل‌درد، ناراحتی هنگام دفع و چند علامت دیگر رودهٔ تحریک‌پذیر در یک بررسی ایرانی کمتر شدند. پژوهشگران وابسته به دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران و تهران، ۴۵ فرد مبتلا به این مشکل را بررسی کردند. مقالهٔ آن‌ها در سال ۲۰۱۵ منتشر شد.
شرکت‌کنندگان چهار هفته قطرهٔ بابونه مصرف کردند. بهبود علائم از هفتهٔ دوم دیده شد. پس از قطع مصرف، بخشی از ناراحتی‌ها به‌تدریج برگشت. این یافته از نقش احتمالی بابونه در تسکین علائم حمایت می‌کند.
این بررسی گروه دارونما نداشت؛ یعنی نتیجهٔ افراد با گروهی که فرآوردهٔ بدون بابونه می‌گرفتند مقایسه نشد. بنابراین سهم بابونه از نوسان طبیعی علائم روشن نیست. در این پژوهش قطره مصرف شده بود؛ دمنوش ممکن است اثر ملایم‌تری داشته باشد.
پژوهش تازه‌تر دربارهٔ احساس نفخ
کمترشدن احساس نفخ همیشه به معنی کمترشدن مقدار گاز نیست. پژوهش کوچکی در اسپانیا، منتشرشده در سال ۲۰۲۴، این تفاوت را نشان داد. پژوهشگران بارسلونا فرآوردهٔ چندگیاهی ایبروگاست را با دارونما مقایسه کردند. بابونه یکی از نه گیاه موجود در آن بود.
در ده فردی که آزمایش مقایسه‌ای را کامل کردند، ناراحتی ناشی از گاز پس از مصرف فرآورده کمتر بود؛ اما تغییر مشخصی در مقدار گازِ باقی‌مانده یا خروج آن دیده نشد. این نتیجه به کل ترکیب مربوط است و سهم جداگانهٔ بابونه را روشن نمی‌کند. نکتهٔ کاربردی آن برای نفخ این است که حساسیت روده به گاز هم اهمیت دارد. ممکن است شکم راحت‌تر شود، بدون اینکه تغییر چشمگیری در اندازهٔ آن ببینیم.
بابونه چگونه ممکن است دل‌پیچه را آرام کند؟
دیوارهٔ روده عضله دارد. انقباض هماهنگ این عضله‌ها به حرکت محتویات روده کمک می‌کند؛ گرفتگی شدید یا نامنظم آن‌ها می‌تواند درد ایجاد کند. وقتی از اثر «ضداسپاسم» صحبت می‌کنیم، منظور کمک به کمترشدن همین گرفتگی است.
پژوهشگران دانشگاه آقاخان پاکستان در سال ۲۰۱۵ نشان دادند که عصارهٔ بابونهٔ آلمانی می‌تواند انقباض بافت جداشدهٔ روده را کاهش دهد. در آزمایش روی موش‌های آزمایشگاهی، تجمع مایع در روده و اسهالِ ایجادشده در آزمایش نیز کمتر شد. این یافته‌ها توضیحی برای کاربرد قدیمی بابونه در دل‌پیچه فراهم می‌کنند. جزئیات عملکرد آن به تنظیم فعالیت عضله‌های روده مربوط بود.
آژانس دارویی اروپا نیز استفادهٔ سنتی گل بابونه برای نفخ و گرفتگی خفیف گوارشی را به رسمیت شناخته است. این کاربرد با تجربهٔ روزمرهٔ نوشیدن بابونه پس از غذا همخوانی دارد. انتظار کاربردی، کمترشدن فشار، پیچش یا ناراحتی خفیف است؛ نه لزوماً افزایش دفعات دفع یا احساس تغییر فوری پس از هر فنجان.
نفخ، سوزش معده و یبوست را از هم جدا کنیم
وقتی مشکل اصلی نفخ و دل‌پیچه است
نفخ می‌تواند با احساس کشیدگی شکم، صدای روده، آروغ یا دفع بیشتر گاز همراه باشد. گاهی شکم واقعاً بزرگ‌تر می‌شود و گاهی بیشتر احساس فشار داریم. در رودهٔ تحریک‌پذیر، حتی مقدار معمول گاز هم ممکن است ناراحت‌کننده باشد.
مثلاً پس از خوردن سریع یک وعده یا نوشیدن نوشابه، احساس پری پیدا می‌کنیم. در چنین موقعیتی، آرام‌تر غذاخوردن و کنارگذاشتن نوشیدنی گازدار به همان اندازهٔ انتخاب دمنوش اهمیت دارند. بابونهٔ ساده می‌تواند نوشیدنی همراه این تغییر باشد. یک فنجان کوچک هم کمک می‌کند حجم زیادی مایع به شکمِ پُر اضافه نکنیم.
اما نفخی که مرتب پس از شیر، بعضی حبوبات یا پیاز رخ می‌دهد، ارزش پیگیری غذایی دارد. لازم نیست همهٔ این خوراکی‌ها را حذف کنیم. پیدا کردن همان ماده و همان مقداری که ناراحتی ایجاد می‌کند، از حذف گستردهٔ غذاها مفیدتر است.
وقتی ترش می‌کنیم یا پشت سینه می‌سوزد
بالاآمدن مزهٔ ترش در دهان و سوزش پشت استخوان سینه بیشتر با برگشت محتویات معده به مری ارتباط دارند. برای این حالت، شواهد قابل‌اتکایی دربارهٔ کاهش اسید با بابونه نداریم. بابونه نوشیدنی بدون کافئین است و ممکن است به‌جای چای پررنگ خوشایندتر باشد، اما انتخاب زمان و ترکیب نوشیدنی هم مهم است.
اگر پس از شام ترش می‌کنیم، بهتر است وعده را سبک‌تر بخوریم و دست‌کم سه ساعت پیش از درازکشیدن غذا را تمام کنیم. نعناع، لیمو یا وعدهٔ چرب در بعضی افراد سوزش را بیشتر می‌کنند. افزودن آن‌ها به بابونه برای کسی که رفلاکس دارد، انتخاب پیش‌فرض خوبی نیست. درد سینهٔ تازه یا شدید را هم نباید به حساب معده گذاشت، به‌ویژه اگر با تنگی نفس یا تعریق همراه باشد.
وقتی دفع سخت و کم‌تعداد شده است
یبوست معمولاً با دفع سخت، زورزدن یا احساس تخلیهٔ ناقص همراه است. بابونه فیبر قابل‌توجهی وارد رژیم غذایی نمی‌کند. بنابراین برای کسی که مشکل اصلی‌اش یبوست است، توجه به آب کافی، فیبر غذایی و تحرک اهمیت بیشتری دارد.
در بررسی ایرانی، بعضی علائم دفع هم بهتر شدند، اما این نتیجه برای معرفی بابونه به‌عنوان ملین کافی نیست. ممکن است دل‌پیچه کمتر شود و مشکل دفع همچنان باقی بماند. برای مثال، اگر شکم آرام‌تر شده ولی هنوز دفع سخت است، بهترشدن درد را با برطرف‌شدن یبوست اشتباه نگیریم. افزودن ناگهانی مقدار زیادی سبوس نیز ممکن است نفخ را بیشتر کند؛ افزایش فیبر بهتر است تدریجی باشد.
وقتی به آن «ورم معده» می‌گوییم
در گفت‌وگوی روزمره، خیلی وقت‌ها احساس پُری یا بادکردن شکم را ورم معده می‌نامیم. التهاب واقعی معده، یا گاستریت، موضوع دیگری است و می‌تواند با عفونت هلیکوباکتر یا مصرف بعضی مسکن‌ها ارتباط داشته باشد. درد بالای شکم به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند.
کاربرد سنتی بابونه برای ناراحتی معده شناخته شده است، اما برای برطرف‌کردن هلیکوباکتر یا ترمیم زخم معده، مدرک کافی دربارهٔ مصرف دمنوش نداریم. اگر درد مرتب برمی‌گردد، یافتن علت اهمیت دارد. این تفکیک کمک می‌کند برای نفخ ساده سراغ بررسی‌های غیرضروری نرویم و درد مداوم را هم صرفاً با تغییر دمنوش پیگیری نکنیم.
بابونه برای معدهٔ عصبی چه کمکی می‌کند؟
فشار کاری، نگرانی و خواب ناکافی می‌توانند با ناراحتی گوارشی همراه شوند. ارتباط مغز و روده دوطرفه است: تنش ممکن است احساس درد را بیشتر کند و ناراحتی شکم هم به نگرانی دامن بزند. واقعی‌بودن درد با ارتباط آن با استرس منافاتی ندارد.
برای نمونه، کسی که پیش از جلسهٔ کاری دل‌پیچه پیدا می‌کند، ممکن است هم به وعدهٔ سبک‌تر نیاز داشته باشد و هم به چند دقیقه فرصت آرام برای غذاخوردن. بابونه در این موقعیت می‌تواند بخشی از برنامهٔ آرام‌تر عصر یا بعد از غذا باشد. پژوهش‌های بابونه و کاهش اضطراب نیز نتیجه‌های امیدوارکننده‌ای دارند.
در روزهایی که شکم با تنش واکنش نشان می‌دهد، این تغییرهای کوچک قابل‌اجرا هستند:
- غذا را نشسته و بدون عجله بخوریم.
- نوشیدنی انرژی‌زا یا قهوهٔ اضافه را صرفاً برای جبران خستگی مصرف نکنیم.
- زمان غذا و استراحت را تا حد امکان منظم نگه داریم.
- اگر درد تکرار می‌شود، زمان و شرایط شروع آن را یادداشت کنیم.
طریقهٔ مصرف بابونه برای نفخ و دل‌پیچه
برای یک فنجان معمولی، یک تا دو قاشق چای‌خوری گل خشک بابونه و حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی‌لیتر آب داغ کافی است. گل خشک سبک است و وزن هر قاشق فرق می‌کند؛ این مقدار برای تهیهٔ نوشیدنی است، نه تعیین مقدار دارویی عصاره.
- گل‌های بابونه را در قوری کوچک یا صافی لیوان دمنوش بریزیم.
- آب داغ را اضافه کنیم و درپوش را بگذاریم.
- حدود پنج تا ده دقیقه برای دم‌کشیدن صبر کنیم.
- گل‌ها را جدا کنیم و نوشیدنی را پس از رسیدن به دمای مناسب بنوشیم.
اگر عطر یا طعم خیلی غلیظ شد، نوبت بعد گل کمتری بریزیم یا زمان دم‌کشیدن را کوتاه‌تر کنیم. جوشاندن طولانی لازم نیست. برای شروع، بابونهٔ ساده انتخاب مناسبی است تا طعم و سازگاری خود گیاه مشخص شود. روش‌های دیگر تهیه و ترکیب دمنوش بابونه برای تنوع طعم به کار می‌آیند.
گل خشک باید عطر طبیعی داشته باشد و نشانی از نم، کپک یا آلودگی در آن نباشد. اسانس بابونه را هم نباید مانند گل خشک داخل نوشیدنی ریخت؛ اسانس فرآورده‌ای بسیار غلیظ است و مصرف خوراکی آن به دستور مشخص فرآورده نیاز دارد.
بهترین زمان مصرف بابونه برای معده
بعد از غذا یا در فاصلهٔ وعده‌ها، زمانی که معده بیش از حد پُر نیست، می‌توان یک فنجان بابونه نوشید. دلیل خوبی برای اصرار بر مصرف ناشتا نداریم. اگر نوشیدنی ناشتا تهوع یا ناراحتی ایجاد می‌کند، مصرف پس از یک وعدهٔ سبک انتخاب مناسب‌تری است.
لازم نیست فاصلهٔ نوشیدن بابونه تا غذا را با دقیقه حساب کنیم. زمانی مناسب‌تر است که نوشیدنی را بدون احساس پُری یا ناراحتی بنوشیم. مثلاً اگر بلافاصله پس از ناهار احساس سنگینی داریم، می‌توانیم نوشیدن آن را به کمی بعد موکول کنیم.
برای تجربهٔ نخست، یک فنجان کوچک بابونهٔ ساده کافی است. اگر مصرفش خوشایند بود، همان مقدار معمول را نگه داریم. تغییر هم‌زمان مقدار بابونه، شیرین‌کننده و چند گیاه دیگر، تشخیص علت بهتر یا بدترشدن شکم را دشوار می‌کند.
بابونه را با چه چیزی ترکیب کنیم؟
انتخاب افزودنی به طعم دلخواه و نوع ناراحتی بستگی دارد. چند برگ نعناع رایحهٔ خنکی ایجاد می‌کند؛ یک برش نازک زنجبیل طعم گرم و تندتری می‌دهد. در معدهٔ حساس، شروع با مقدار کمِ افزودنی کمک می‌کند نوشیدنی تند یا سنگین نشود.
| وضعیت | انتخاب ساده‌تر |
| نفخ خفیف بدون ترش‌کردن | بابونهٔ ساده؛ در صورت سازگاری، کمی نعناع |
| سوزش و برگشت مزهٔ ترش | بابونهٔ ساده، بدون افزودنی محرک شخصی |
| نفخ پس از شیر | تهیه با آب، نه شیر؛ پیگیری تحمل لبنیات |
| طعم شیرین‌تر | مقدار کم شیرین‌کننده، فقط در صورت نیاز |
عسل برای بعضی افراد مبتلا به رودهٔ تحریک‌پذیر نفخ را بیشتر می‌کند. پس اگر دمنوش با عسل ناراحتی ایجاد کرد، یک نوبت آن را ساده امتحان کنیم. کم‌کردن شیرین‌کننده گاهی از عوض‌کردن خودِ گیاه مفیدتر است. انتخاب میان دمنوش‌های گوارشی هم بهتر است بر اساس علامت اصلی باشد.
از کجا بفهمیم بابونه به شکممان کمک کرده است؟
بهتر است یک علامت مشخص را دنبال کنیم؛ مثلاً تعداد دل‌پیچه‌های پس از ناهار یا شدت احساس فشار شکم در عصر. عبارت کلی «هضمم بهتر شد» جزئیات کمی دارد. کمترشدن درد، راحت‌ترشدن خروج گاز یا کمترشدن وقفه در کارهای روزانه، تغییرهای روشن‌تری هستند.
برای چند روز، یادداشت کوتاهی از غذا و ناراحتی کافی است:
- چه غذایی خوردیم و تقریباً چقدر؟
- ناراحتی چه زمانی شروع شد و بیشتر نفخ بود یا سوزش؟
- بابونه را ساده نوشیدیم یا همراه عسل، شیر یا گیاه دیگر؟
- بعد از آن، همان علامت کمتر شد، بیشتر شد یا تغییری نکرد؟
مثلاً اگر عصرها بعد از نوشابه شکم پُر می‌شود، حذف نوشابه تغییر مشخصی است. اگر تنها پس از بابونهٔ همراه شیر نفخ داریم، بهتر است ترکیب با شیر را جداگانه بررسی کنیم. چنین یادداشتی در صورت نیاز به مشورت پزشکی نیز اطلاعات مفیدی فراهم می‌کند. حذف هم‌زمان چند گروه غذایی یا ادامه‌دادن نوشیدنی‌ای که مکرراً ناراحتی می‌آورد، لازم نیست.
تجربهٔ مصرف بابونه هم می‌تواند برای دیگران مفید باشد؛ به‌ویژه اگر همراه آن، نوع ناراحتی و روش تهیه را هم در بخش دیدگاه‌ها بنویسیم.
چه زمانی مصرف بابونه نیاز به دقت بیشتری دارد؟
حساسیت به بابونه ممکن است با خارش، کهیر یا تورم لب و دهان ظاهر شود. در این حالت مصرف قطع شود؛ تنگی نفس یا تورم گلو رسیدگی فوری می‌خواهد. کسانی که به گیاهانی مانند داوودی یا آمبروزیا حساسیت دارند، بیشتر در معرض واکنش به بابونه‌اند.
مصرف‌کنندگان وارفارین یا داروهای آرام‌بخش، پیش از مصرف منظم یا فرآوردهٔ غلیظ، با پزشک یا داروساز هماهنگ کنند. اطلاعات ایمنی در بارداری و شیردهی کامل نیست و راهنمای بزرگسالان برای نوزادان قابل استفاده نیست.
درد ناگهانی و شدید، خون‌ریزی گوارشی، استفراغ مداوم یا کاهش وزن بی‌دلیل به بررسی نیاز دارند. برای نفخ یا درد خفیفی هم که مرتب برمی‌گردد یا بیش از یک هفته ادامه دارد، بهتر است علت روشن شود.
جمع‌بندی
بابونه برای نفخ و دل‌پیچهٔ خفیف، پشتوانهٔ مصرف سنتی و نتیجه‌های پژوهشی امیدوارکننده دارد. فایدهٔ مورد انتظار، آرام‌ترشدن گرفتگی و ناراحتی شکم است. برای ترش‌کردن، یبوست یا درد مداوم باید به علت همان مشکل توجه کنیم. دمنوش ساده با مقدار معمول، زمان متناسب با غذا و توجه به افزودنی‌ها، انتخاب عملی‌تری از ترکیب‌های شلوغ و غلیظ است.
پرسش‌های رایج دربارهٔ بابونه و گوارش
بابونه ممکن است نفخ و گرفتگی خفیف شکم را کمتر کند. در کنار مصرف آن، آهسته غذاخوردن و توجه به محرک‌هایی مانند نوشابه اهمیت دارند. نفخ مکرر یا ماندگار نیاز به پیدا کردن علت دارد.
در یک بررسی کوچک ایرانی، مصرف قطرهٔ بابونه با کمترشدن چند علامت رودهٔ تحریک‌پذیر همراه بود. نتیجه هنوز مقدماتی است و بیشتر از نقش احتمالی بابونه در تسکین علائم حمایت می‌کند.
اثر مشخص بابونه برای کاهش اسید معده ثابت نشده است. بابونهٔ ساده نوشیدنی بدون کافئین است، اما اگر باعث سوزش می‌شود، مصرفش را ادامه ندهیم. در رفلاکس، فاصلهٔ غذا تا درازکشیدن و پرهیز از محرک‌های شخصی مهم‌اند.
برای بابونه برتری مشخصی در مصرف ناشتا نمی‌شناسیم. بعد از یک وعدهٔ سبک یا در فاصلهٔ وعده‌ها انتخاب مناسبی است. اگر بابونه ناشتا تهوع ایجاد می‌کند، بهتر است زمان مصرف را تغییر دهیم.
بابونه ملین شناخته‌شده‌ای نیست و فیبر قابل‌توجهی ندارد. ممکن است گرفتگی همراه یبوست را کمتر کند، اما برای دفع سخت باید آب کافی، فیبر غذایی و تحرک را هم بررسی کرد.
عسل طعم بابونه را شیرین‌تر می‌کند، اما برای بهترشدن علائم گوارشی ضروری نیست. در بعضی افراد مبتلا به رودهٔ تحریک‌پذیر، عسل نفخ را بیشتر می‌کند. اگر چنین واکنشی داریم، بابونهٔ ساده انتخاب مناسب‌تری است.
برای درمان زخم معده یا برطرف‌کردن عفونت هلیکوباکتر با دمنوش بابونه، شواهد کافی وجود ندارد. درد تکرارشوندهٔ بالای شکم نیاز به بررسی علت دارد؛ انتخاب درمان به همان علت بستگی دارد.
منابع
- Agah S, Taleb A, Moeini R, Gorji N, Nikbakht H, Soltani-Kermanshahi M. Chamomile efficacy in patients of the irritable bowel syndrome. Der Pharma Chemica. 2015;7(4):41–45. Author-uploaded full text.
- Aguilar A, Benslaiman B, Serra J. Effect of Iberogast (STW5) on tolerance to colonic gas in patients with irritable bowel syndrome: A randomized, double-blind, placebo control clinical trial. Neurogastroenterol Motil. 2024;36(10):e14765. doi:10.1111/nmo.14765.
- Mehmood MH, Munir S, Khalid UA, Asrar M, Gilani AH. Antidiarrhoeal, antisecretory and antispasmodic activities of Matricaria chamomilla are mediated predominantly through K+-channels activation. BMC Complement Altern Med. 2015;15:75. doi:10.1186/s12906-015-0595-6.
- European Medicines Agency. Matricariae flos: herbal medicinal product. Summary for the public and final monograph. Accessed 25 October 2026.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for Irritable Bowel Syndrome. Accessed 25 October 2026.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD. Accessed 25 October 2026.
- NHS. Bloating. Accessed 25 October 2026.
- National Center for Complementary and Integrative Health. Chamomile: Usefulness and Safety. Accessed 25 October 2026.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & Causes of Gastritis & Gastropathy. Accessed 25 October 2026.
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اشتباهی در این مطلب دیدید؟ گزارش خطا به‌صورت خصوصی
نظر شما درباره این مطلب چیست؟