دمنوش چای کوهی از گل و سرشاخه خشک گیاه تهیه می‌شود. در ایران، این نام بیشتر به گیاه Stachys lavandulifolia اشاره دارد؛ گیاهی معطر با ساقه‌های کرک‌دار و گل‌های صورتی تا بنفش که پشمینه یا توکلیجه هم نامیده می‌شود.
برای تهیه یک فنجان، گیاه خشک را چند دقیقه در آب داغ دم می‌کنند. در این راهنما طبع، ترکیب‌های طعمی، روش تهیه و شواهد خواص چای کوهی را می‌خوانید.
چای کوهی چیست
چای کوهی ایرانی از خانواده نعناعیان است و با بوته چای سیاه و سبز تفاوت دارد. در بعضی کشورها، گیاهان جنس Sideritis هم با نام چای کوهی فروخته می‌شوند؛ گل راعی یا Hypericum perforatum نیز گیاه دیگری است. نام علمی محصول را بررسی کنید تا خواص و نکات مصرف گیاه دیگری را به چای کوهی ایرانی نسبت ندهید.
این نوشیدنی در گروه دمنوش‌های گیاهی قرار می‌گیرد.
چای کوهی و آویشن؛ شباهت‌ها و تفاوت‌ها
چای کوهی ایرانی و آویشن از یک خانواده گیاهی‌اند، اما یک گیاه نیستند. نام علمی و کاربرد هر محصول اهمیت دارد. راهنمای تفاوت چای کوهی و آویشن، شواهد هرکدام و پرسش‌های مربوط به مخلوط آن‌ها را توضیح می‌دهد.
ترکیبات چای کوهی
در بخش‌های هوایی چای کوهی، ترکیباتی مانند فلاونوئیدها و مواد معطر شناسایی شده‌اند. مرور پژوهش‌های این گیاه این ترکیبات را معرفی می‌کند. مقدار آن‌ها در محصول خشک و نوشیدنی نهایی به گیاه و روش تهیه بستگی دارد.
طبع دمنوش چای کوهی در طب سنتی
در منابع طب سنتی ایرانی، طبع چای کوهی گرم و خشک توصیف شده است. پژوهشی درباره متون طب ایرانی نیز همین توصیف را گزارش می‌کند. برای مقایسه با گیاهان دیگر، جدول طبع دمنوش‌های گرم و سرد را ببینید.
مصلح چای کوهی چیست؟
مصلح در طب سنتی به همراهی گفته می‌شود که برای تعدیل ویژگی‌های یک خوراکی پیشنهاد می‌کنند. در منبع دانشگاهی این صفحه، مصلح مشخصی برای چای کوهی ایرانی معرفی نشده است. برای تغییر طعم می‌توانید کمی عسل یا چند قطره آب‌لیمو اضافه کنید؛ این افزودنی‌ها راهی برای بی‌خطرکردن مصرف در بارداری یا همراه دارو نیستند.
طرز تهیه دمنوش چای کوهی
- برای یک فنجان، حدود یک قاشق چای‌خوری گل و سرشاخه خشک را در قوری کوچک یا لیوان دمنوش بریزید.
- حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی‌لیتر آب تازه‌جوش را پس از کمی مکث روی گیاه بریزید و در قوری یا لیوان را بگذارید.
- ۵ تا ۱۰ دقیقه صبر کنید تا دم بکشد. برای طعم ملایم‌تر، از مقدار کمتر گیاه یا زمان کوتاه‌تر شروع کنید.
- دمنوش را صاف کنید و پس از خنک‌شدن نسبی بنوشید.
بهترین زمان مصرف چای کوهی
برای نوشیدن چای کوهی، زمان برتر و یکسانی برای همه افراد مشخص نشده است. زمان را با عادت روزانه و تحمل خود تنظیم کنید. مصرف ناشتا یا پیش از غذا با هدف لاغری، در پژوهش‌های بررسی‌شده پشتوانه مشخصی ندارد.
ترکیب چای کوهی با چی خوبه؟
| افزودنی | روش استفاده و تغییر طعم |
| کمی عسل | پس از خنک‌شدن نسبی اضافه کنید تا تلخی کمتر حس شود. |
| چند قطره آب‌لیمو | پس از صاف‌کردن اضافه کنید تا نوشیدنی ترش‌تر شود. |
خواص چای کوهی
چای کوهی در ایران سابقه مصرف سنتی برای آرامش و بعضی ناراحتی‌های گوارشی دارد. در پژوهش‌های علمی، نتیجه‌های اولیه‌ای درباره استرس شغلی و درد پریود گزارش شده است. برای فهم این نتیجه‌ها، نوع فرآورده و موضوع پژوهش مهم‌اند.
چای کوهی و آرامش
در پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۲۳،۶۰ نفر از کارکنان اورژانس بررسی شدند. پس از دو ماه، استرس شغلی در گروه مصرف‌کننده دمنوش چای کوهی از گروه مصرف‌کننده چای سیاه کمتر بود. این نتیجه امیدوارکننده است، اما از یک گروه شغلی کوچک به همه افراد تعمیم داده نمی‌شود و درباره درمان بی‌خوابی یا افسردگی نتیجه‌ای نمی‌دهد.
چای کوهی برای زنان و درد پریود
چند پژوهش کوچک درباره درد و علائم همراه پریود نتیجه‌های اولیه مثبتی گزارش کرده‌اند. در مطالعه سال ۲۰۱۸،۲۹ زن بررسی شدند و درد و مصرف مسکن در دوره دریافت کپسول استانداردشده چای کوهی کمتر بود. این فرآورده با دمنوش خانگی یکسان نیست. جزئیات پژوهش‌ها را در چای کوهی برای زنان و درد پریود بخوانید.
آیا چای کوهی برای لاغری مفید است؟
برای اینکه دمنوش چای کوهی وزن را کم کند یا اشتها را کاهش دهد، شواهد پژوهشی قابل‌اتکایی در منابع بررسی‌شده پیدا نشد. اگر آن را بدون شیرین‌کننده به‌جای یک نوشیدنی پرقند بنوشید، قند دریافتی آن وعده کمتر می‌شود؛ این تفاوت با اثر چربی‌سوزی خود گیاه یکی نیست.
عوارض چای کوهی و موارد احتیاط
در بارداری، چای کوهی را خودسرانه مصرف نکنید. در پژوهشی روی موش‌های باردار، تزریق عصاره گیاه با آسیب به بارداری همراه بود؛ این آزمایش اثر نوشیدن یک فنجان دمنوش را نشان نمی‌دهد، اما ایمنی مصرف در بارداری نیز مشخص نشده است.
برای دوران شیردهی، برای کودکان و یا در صورت مصرف دارو، پیش از مصرف منظم با پزشک یا داروساز مشورت کنید. اگر پس از نوشیدن دچار ناراحتی گوارشی یا واکنش حساسیتی شدید، مصرف را متوقف کنید.
جمع‌بندی
چای کوهی ایرانی دمنوشی معطر با سابقه مصرف سنتی است. برای تهیه آن، گل و سرشاخه خشک را چند دقیقه در قوری یا لیوان دمنوش دم کنید. شواهد اولیه درباره استرس و درد پریود جالب‌اند، اما برای لاغری یا درمان عفونت چنین نتیجه‌ای نداریم. پیش از مصرف منظم، نکات ایمنی و نام علمی محصول را بررسی کنید.
سوالات متداول
در این مقاله، منظور از چای کوهی گیاه Stachys lavandulifolia است. نام‌های محلی آن شامل پشمینه و توکلیجه است. هنگام خرید، نام علمی محصول را بررسی کنید؛ بعضی گیاهان دیگر هم با نام چای کوهی عرضه می‌شوند.
در منابع طب سنتی ایرانی، طبع آن گرم و خشک توصیف شده است.
در منبع دانشگاهی این صفحه، مصلح مشخصی برای چای کوهی ایرانی معرفی نشده است. عسل یا آب‌لیمو را می‌توان برای تغییر طعم افزود، نه برای تضمین بی‌خطرشدن نوشیدنی.
کمی عسل طعم را شیرین‌تر و چند قطره آب‌لیمو آن را ترش‌تر می‌کند. هر بار یک افزودنی را امتحان کنید تا طعم دلخواه را پیدا کنید.
شواهد قابل‌اتکایی برای کاهش وزن یا کاهش اشتها با دمنوش چای کوهی پیدا نشده است. کم‌کردن قند نوشیدنی با چربی‌سوزی گیاه تفاوت دارد.
نتیجه چند پژوهش کوچک درباره درد پریود امیدوارکننده بوده است. برای شناخت نوع فرآورده، نتیجه‌ها و محدودیت‌ها، مطلب چای کوهی برای زنان را بخوانید. این نتیجه‌ها به معنی درمان عفونت یا پاکسازی رحم نیستند.
منابع
- Minae B, Sardari M, Sharifi H, Sedigh Rahim Abadi M, Sadeghpour O. (2015). Stachys lavandulifolia Vahl. and its Relation With Marmazad Activities in Traditional Manuscripts. Iranian Red Crescent Medical Journal, 17(11), e19932. doi:10.5812/ircmj.19932.
- Dastan D, Dobie C, Zadali R, Pourrashid MH, Skropeta D, Miran M. (2024). Botanical description, phytochemical constituents, ethnobotany, traditional medicinal use, and pharmacological activities of Stachys lavandulifolia Vahl. Natural Product Research, 38(24), 4479–4493. doi:10.1080/14786419.2023.2301004.
- Jadidi A, Irannejad B, Salehi M, Safarabadi M. (2023). Effect of stachys lavandulifolia on occupational stress in emergency medical technicians. Explore, 19(6), 803–805. doi:10.1016/j.explore.2023.04.003.
- Monji F, Hashemian F, Salehi Surmaghi MH, Mohammadyari F, Ghiyaei S, Soltanmohammadi A. (2018). Therapeutic Effects of Standardized Formulation of Stachys lavandulifolia Vahl on Primary Dysmenorrhea: A Randomized, Double-Blind, Crossover, Placebo-Controlled Pilot Study. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 24(11), 1092–1098. doi:10.1089/acm.2017.0329.
- Jafarzadeh L, Rafieian-Kopaei M, Ansari Samani R, Asgari A. (2012). The effect of hydroalcoholic extract of Stachys lavandulifolia vahl on pregnant mice. EXCLI Journal, 11, 357–362. PMID:27418911.
اشتباهی در این مطلب دیدید؟ گزارش خطا به‌صورت خصوصی
نظر شما درباره این مطلب چیست؟