بارهنگ ضدالتهاب است؟ چهار کارآزمایی انسانی چه می‌گویند؟

از یک دانهٔ لعاب‌دار تا شربت و فرآوردهٔ موضعی، بارهنگ در چند کارآزمایی انسانیِ متفاوت بررسی شده است. برخی فرآورده‌های Plantago major در التهاب روده، آسیب التهابیِ دهان و زخم فشاری نتیجه‌های امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند. هنوز اما نمی‌توانیم این گیاه را درمان عمومیِ التهاب بدن، آرتروز یا التهاب معده بدانیم.

برای شناخت خود گیاه، طبع، تفاوت دانه و برگ و کاربردهای پایه، صفحهٔ بارهنگ چیست؟ تصویر کامل‌تری می‌دهد. سؤال اصلی اینجاست: ضدالتهاب بودن بارهنگ دقیقاً در کجا به دادهٔ انسانی تکیه دارد و در کجا هنوز با احتمال علمی یا تجربهٔ سنتی روبه‌رو هستیم؟

بارهنگ ضدالتهاب است، اما برای کدام التهاب؟

التهاب واکنش دفاعی بدن به آسیب، عفونت یا تحریک است. قرمزی پوست پس از یک خراش، درد مخاط دهان در پرتودرمانی و التهاب مزمن دیوارهٔ روده یک نام مشترک دارند، اما یک فرایند یکسان نیستند. نوع بافت، علت التهاب و شدت بیماری تعیین می‌کند که یک مادهٔ گیاهی اصلاً فرصت اثرگذاری دارد یا نه.

پژوهش‌های بارهنگ سه لایه دارند. در لایهٔ نخست، آزمایش‌های سلولی نشان می‌دهند بعضی ترکیبات گیاه می‌توانند پیام‌رسان‌های التهابی را کم کنند. در لایهٔ دوم، مدل‌های حیوانی از کاهش ورم یا آسیب بافتی خبر می‌دهند. در لایهٔ سوم، مطالعات انسانی می‌پرسند آیا یک فرآوردهٔ مشخص در یک بیماری مشخص، نتیجه‌ای قابل مشاهده ایجاد می‌کند. برای تصمیم روزمره، همین لایهٔ سوم ارزش بیشتری دارد.

• شواهد انسانی محدود اما مستقیم: دانه در کولیت اولسراتیو، شربت و دهان‌شویه در موکوزیت و فرآوردهٔ موضعی در زخم فشاری مرحلهٔ یک.
• شواهد امیدوارکننده اما غیرمستقیم: سازوکارهای اوکوبین، اکتئوزید و فلاونوئیدها در سلول و حیوان.
• ادعاهای بدون پشتوانهٔ انسانی مستقیم: درمان آرتروز، نقرس، التهاب عمومی بدن یا جایگزینی داروهای ضدالتهاب.

دانه، برگ، شربت یا مصرف موضعی؛ کدام بارهنگ را بررسی کرده‌اند؟

نام بارهنگ در بازار ایران ممکن است به دانه، برگ خشک یا حتی گونه‌های نزدیک اشاره کند. پژوهش‌ها نیز یک مادهٔ واحد را بررسی نکرده‌اند. کارآزمایی کولیت از دانهٔ برشتهٔ Plantago major استفاده کرد. مطالعهٔ التهاب دهان یک شربت استاندارد را سنجید. پژوهش زخم فشاری هم سراغ فرآوردهٔ موضعی رفت. نتیجهٔ هر مطالعه به همان شکل مصرف تعلق دارد.

بارهنگ نیزه‌ای یا Plantago lanceolata در منابع اروپایی بیشتر برای برگ و سرفه شناخته می‌شود. اسفرزه یا Plantago ovata نیز گونه‌ای دیگر است و پوستهٔ دانهٔ آن شواهد گسترده‌تری برای فیبر و یبوست دارد. شباهت نام‌ها اجازه نمی‌دهد مقدار یا نتیجهٔ یک گونه را به گونهٔ دیگر منتقل کنیم.

کارآزمایی کولیت اولسراتیو؛ مهم‌ترین دادهٔ خوراکی بارهنگ

پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی شاهد و همکارانشان در یک کارآزمایی دوسوکور، ۶۱ فرد مبتلا به کولیت اولسراتیو را وارد مطالعه کردند. گروه مداخله روزانه ۳۶۰۰ میلی‌گرم دانهٔ برشتهٔ Plantago major دریافت کرد و گروه کنترل آرد گندم برشته گرفت. هر دو گروه درمان‌های معمول بیماری را ادامه دادند. دورهٔ مطالعه هشت هفته بود و ۵۱ نفر آن را کامل کردند؛ ۲۸ نفر در گروه بارهنگ و ۲۳ نفر در گروه دارونما.

این طراحی یک نکتهٔ کاربردی دارد: پژوهشگران بارهنگ را به‌عنوان درمان مکمل آزمودند، نه جایگزین داروهای کولیت. شرکت‌کنندگان نیز دانهٔ خام را با قاشق مصرف نکردند؛ مقدار روزانه در کپسول‌های ۶۰۰ میلی‌گرمی و پیش از وعده‌ها تقسیم شد. پس نتیجه برای خوددرمانیِ کولیت با یک نوشیدنی خانگی نسخه نمی‌سازد.

چه چیزی بهتر شد و چه چیزی برتری روشنی نشان نداد؟

حساسیت و درد هنگام لمس شکم در گروه بارهنگ نسبت به دارونما کمتر شد. رفلاکس و درد معده نیز در پایان مطالعه شدت کمتری داشتند. خون قابل مشاهده در مدفوع، اتساع شکم و درد مقعد در خود گروه بارهنگ کاهش یافتند؛ بااین‌حال تفاوت این سه نتیجه میان دو گروه از نظر آماری معنادار نبود. مرورهای جدیدتر نیز همین مرز را برجسته می‌کنند: بارهنگ برای بعضی نشانه‌ها امیدوارکننده بود، اما شواهد هنوز برای اثبات فروکش بیماری یا کاهش عینی التهاب روده کافی نیست.

پژوهش از یک شاخص علائم بالینی استفاده کرد و برای همهٔ شرکت‌کنندگان نتیجهٔ آندوسکوپی یا نشانگرهایی مانند کالپروتکتین مدفوع گزارش نکرد. نمونه کوچک بود و ده نفر نیز مطالعه را کامل نکردند. بنابراین نمی‌توانیم بگوییم دانهٔ بارهنگ التهاب مخاط روده را در همهٔ بیماران کم می‌کند؛ می‌توانیم بگوییم یک کارآزمایی کنترل‌شده، بهبود برخی علائم را نشان داده است.

این نتیجه برای زندگی واقعی چه معنایی دارد؟

نکتهٔ کاربردی برای فرد مبتلا به کولیت این است که دانهٔ P. major به‌عنوان مکمل درمان استاندارد ارزش پژوهش بیشتر دارد. مطالعه اجازه نمی‌دهد دارو را کنار بگذاریم. خون در مدفوع، درد رو به افزایش، تب، کاهش وزن یا دفع‌های مکرر موضوع تنظیم خودسرانهٔ گیاه نیست. تغییر فیبر در دورهٔ شعله‌وری هم می‌تواند برای بعضی بیماران علائم را بیشتر کند؛ تصمیم بهتر با پزشک یا متخصص تغذیهٔ آشنا با بیماری التهابی روده گرفته می‌شود.

شربت بارهنگ و التهاب مخاط دهان در پرتودرمانی

موکوزیت دهانی از عوارض دردناک پرتودرمانی سر و گردن است. مخاط دهان قرمز و زخمی می‌شود و خوردن، نوشیدن یا حتی صحبت‌کردن درد می‌گیرد. در یک کارآزمایی دوسوکور و کنترل‌شده، ۴۶ بیمار به دو گروه تقسیم شدند. ۲۳ نفر شربت Plantago major و ۲۳ نفر شربت دارونما را طی هفت هفتهٔ پرتودرمانی مصرف کردند.

پژوهشگران شدت موکوزیت را با معیار سازمان جهانی بهداشت و درد را با مقیاس دیداری سنجیدند. گروه بارهنگ در طول دوره، موکوزیت و درد کمتری نسبت به دارونما داشت. این یافته انسانی و مستقیم است؛ به همین دلیل از تکرار عبارت‌های مبهمی مانند «برای التهاب دهان خوب است» ارزش بیشتری دارد.

چرا این نتیجه را نباید به هر گلودرد یا آفت دهان تعمیم داد؟

علت موکوزیت در این مطالعه پرتودرمانی بود و بیماران زیر نظر تیم درمان قرار داشتند. یک گلودرد ویروسی، زخم آفتی یا التهاب لثه علت و مسیر درمان دیگری دارد. شربت مطالعه نیز فرآورده‌ای مشخص بود. بااین‌حال نتیجه نشان می‌دهد تماس خوراکیِ یک فرآوردهٔ استاندارد بارهنگ می‌تواند روی بافت مخاطیِ تحریک‌شده اثر قابل اندازه‌گیری داشته باشد.

یک مطالعهٔ دیگر چرا نتیجهٔ ضعیف‌تری داشت؟

پژوهشگران اسپانیایی در سال ۲۰۱۸ دهان‌شویهٔ عصارهٔ Plantago major را با کلرهگزیدین ۰٫۱۲ درصد و محلول بی‌کربنات سدیم ۵ درصد در بیماران مبتلا به موکوزیت ناشی از درمان سرطان مقایسه کردند. از ۵۰ شرکت‌کننده، ۳۴ نفر به بهبود کامل رسیدند. میانگین زمان بهبود در گروهی که دو نوبت بی‌کربنات می‌گرفت پنج روز بود؛ این زمان در گروه بارهنگ و کلرهگزیدین حدود هفت روز گزارش شد. اختلاف‌ها از نظر آماری روشن نبودند و شدت درد نیز میان گروه‌ها تفاوت معناداری نداشت.

این نتیجه با کارآزمایی شربت تضاد مطلق ندارد. نوع فرآورده، ترکیب گروه مقایسه، علت موکوزیت و روش مصرف متفاوت بود. بااین‌حال یادآوری می‌کند که نام «بارهنگ» به‌تنهایی اثر را تضمین نمی‌کند و یک فرآوردهٔ گیاهی ممکن است در کنار مراقبت ساده‌تر برتری قابل اندازه‌گیری نداشته باشد.

اگر مسئله سرفه و تحریک گلو است، مقالهٔ بارهنگ برای سرفه شواهد تنفسی و تفاوت برگ و دانه را جداگانه بررسی می‌کند. درد شدید دهان، ناتوانی در نوشیدن، تب یا زخم‌هایی که بیش از دو هفته می‌مانند، به ارزیابی علت نیاز دارند.

فرآوردهٔ موضعی بارهنگ در زخم فشاری چه نتیجه‌ای داشت؟

در دانشگاه علوم پزشکی همدان، پژوهشگران ۱۳۰ بیمار را که زخم فشاری مرحلهٔ یک داشتند وارد یک کارآزمایی سه‌سوکور کردند. در این مرحله پوست هنوز باز نشده، اما قرمزیِ پایدار و آسیب اولیه وجود دارد. گروه مداخله فرآوردهٔ موضعی Plantago major دریافت کرد و پژوهشگران طی ۱۴ روز روند رفع آسیب را با گروه کنترل مقایسه کردند.

رفع آسیب در گروه بارهنگ بهتر بود و پژوهشگران عارضه‌ای مرتبط با فرآورده گزارش نکردند. آنان مقدار کوئرستین فرمول را نیز با HPLC استاندارد کردند. این جزئیات مهم است، چون نشان می‌دهد مطالعه روی یک ترکیب ساخته‌شده و کنترل‌شده انجام شد، نه برگ له‌شده یا ضماد خانگی.

برگ تازه را روی زخم بگذاریم؟

نه بر پایهٔ این مطالعه. برگ تازه می‌تواند خاک، باکتری، قارچ یا باقی‌ماندهٔ سموم را به پوست آسیب‌دیده برساند. زخم باز، زخم دیابتی، ترشح بدبو، گرمی و قرمزیِ رو به گسترش یا درد افزاینده به مراقبت حرفه‌ای نیاز دارد. حتی در زخم فشاری مرحلهٔ یک، برداشتن فشار، تغییر وضعیت بدن و مراقبت پوست پایهٔ اصلی کار است؛ گیاه جای این اقدامات را نمی‌گیرد.

ترکیبات بارهنگ چگونه می‌توانند مسیر التهاب را تغییر دهند؟

برگ و بخش‌های هوایی بارهنگ مجموعه‌ای از ترکیبات زیست‌فعال دارند. اوکوبین از خانوادهٔ گلیکوزیدهای ایریدوئیدی است. اکتئوزید که با نام ورباسکوزید هم شناخته می‌شود و پلانتماژوزید در گروه گلیکوزیدهای فنیل‌اتانوئیدی قرار می‌گیرند. فلاونوئیدها، اسید اورسولیک و اسید اولئانولیک نیز در پژوهش‌ها دیده شده‌اند.

در مدل‌های سلولی و حیوانی، اوکوبین و ترکیبات نزدیک می‌توانند فعال‌شدن NF-κB را مهار کنند. این عامل رونویسی مانند یک کلید، تولید پیام‌رسان‌هایی نظیر TNF-α، IL-6 و آنزیم COX-2 را افزایش می‌دهد. کم‌شدن فعالیت این مسیر می‌تواند التهاب را آرام‌تر کند. برخی عصاره‌های P. major همچنین تولید نیتریک‌اکسید و فعالیت مسیرهای COX و LOX را کاهش داده‌اند.

• این سازوکارها توضیح می‌دهند چرا بررسی بالینی بارهنگ منطقی است.
• مقدار ترکیبات در برگ، دانه، زمان برداشت و روش استخراج یکسان نیست.
• اثر یک مولکول خالص در سلول، دوز مؤثر یک فنجان دمنوش را مشخص نمی‌کند.
• شواهد سازوکاری به تنهایی درمان آرتروز، بیماری قلبی یا التهاب مزمن را ثابت نمی‌کنند.

بارهنگ برای التهاب معده، مفاصل و التهاب عمومی بدن چه جایگاهی دارد؟

التهاب معده و سوزش

دانهٔ بارهنگ در تماس با آب موسیلاژ می‌سازد. این بافت ژل‌مانند می‌تواند حس پوشانندگی و نرمی ایجاد کند، اما شواهد انسانی مستقیمی نداریم که نشان دهد بارهنگ گاستریت، زخم معده یا رفلاکس را درمان می‌کند. در کارآزمایی کولیت، درد معده و رفلاکس کمتر شد؛ شرکت‌کنندگان اما بیمارِ کولیت بودند و دانه را کنار درمان معمول مصرف کردند. این نتیجه برای درمان همهٔ معده‌دردها کافی نیست.

درد مداوم بالای شکم، مدفوع سیاه، استفراغ خونی، کاهش وزن، کم‌خونی یا دشواری بلع با عنوان کلی «التهاب معده» جمع نمی‌شوند. بررسی علت در این وضعیت ارزش بیشتری از آزمودن ترکیب‌های متعدد بارهنگ و عرقیات دارد.

التهاب مفاصل و دردهای روماتیسمی

وب فارسی اغلب بارهنگ را کنار آرتروز، روماتیسم و نقرس قرار می‌دهد. برای Plantago major کارآزمایی انسانیِ مستقیمی که درد مفصل، ورم یا عملکرد حرکتی را اندازه گرفته باشد در دست نیست. داده‌های اوکوبین در سلول‌های غضروفی و مدل‌های حیوانی جالب‌اند، اما هنوز نمی‌توانیم از آن‌ها مقدار مصرف یا انتظار بالینی بسازیم.

التهاب عمومی بدن

التهاب مزمن یک احساس مبهم نیست که با یک دمنوش «پاک» شود. پزشک آن را با نشانه‌ها، سابقهٔ بیماری و گاهی آزمایش‌هایی مانند CRP یا ESR در زمینهٔ درست تفسیر می‌کند. پژوهش‌های انسانی بارهنگ تاکنون کاهش پایدار این نشانگرها در افراد عمومی را ثابت نکرده‌اند. اگر هدف انتخاب خوراکی‌هایی با شواهد گسترده‌تر است، شناخت ترکیبات و کاربردهای زردچوبه می‌تواند مقایسهٔ مفیدی بسازد؛ البته آن گیاه هم جای درمان علت بیماری را نمی‌گیرد.

اگر هدف استفادهٔ روزمره است، شکل مصرف را با مسئله هماهنگ کنیم

هیچ شکل مصرفی برای همهٔ التهاب‌ها مناسب نیست. دانهٔ لعاب‌دار بیشتر به نیت‌های گوارشی نزدیک است. برگ و دمنوش در کاربردهای گلو و سرفه سابقهٔ بیشتری دارند. شربت و فرآوردهٔ موضعیِ مطالعه‌شده نیز محصولاتی با ترکیب مشخص بوده‌اند. انتخاب هوشمندانه از نام عضو یا بیماری شروع می‌شود، نه از برچسب کلی «ضدالتهاب».

برای روش دم‌کردن و تفاوت استفاده از دانه و برگ در نوشیدنی، راهنمای دمنوش بارهنگ جزئیات روزمره را توضیح می‌دهد. همان روش را نباید معادل دوزها و فرآورده‌های کارآزمایی‌های این مقاله فرض کرد.

آب کافی و فاصله با داروها

دانه‌های موسیلاژی آب جذب می‌کنند. مصرف خشک یا با آب کم می‌تواند بلع را دشوار کند و در افراد مستعد، خطر گیرکردن یا انسداد ایجاد کند. هر مقدار دانه باید با آب کافی همراه باشد. فیبر و موسیلاژ ممکن است جذب بعضی داروهای خوراکی را تغییر دهند؛ پس فاصلهٔ دست‌کم دو ساعت میان بارهنگ و داروهای ثابت انتخاب محتاطانه‌ای است. برای داروهای حساس مانند تیروئید، دیابت، ضدانعقاد یا ضدتشنج، زمان دقیق را می‌توان با داروساز هماهنگ کرد.

عوارض و موارد احتیاطی که واقعاً اهمیت دارند

نفخ، احساس پری، دل‌پیچه، تغییر قوام مدفوع یا تهوع از واکنش‌های احتمالی مصرف خوراکی‌اند. شروع ناگهانی با مقدار زیاد، این ناراحتی‌ها را محتمل‌تر می‌کند. گردهٔ بارهنگ نیز برای بعضی افراد آلرژن است. خارش دهان، کهیر، تورم لب یا صورت، خس‌خس و دشواری تنفس نشانه‌های حساسیت‌اند و نیاز به قطع مصرف و رسیدگی فوری دارند.

• در تنگی مری، اختلال بلع، سابقهٔ انسداد روده یا درد شکمیِ تشخیص‌داده‌نشده، دانهٔ حجیم‌شونده انتخاب مناسبی برای آزمون خانگی نیست.
• در بارداری و شیردهی، دادهٔ کافی برای مصرف درمانی و مداوم Plantago major نداریم.
• در بیماری التهابی روده، مقدار فیبر باید با مرحلهٔ بیماری و تحمل فرد هماهنگ شود.
• برای کودک، سالمند آسیب‌پذیر یا فردی که داروهای متعدد مصرف می‌کند، مقدار و شکل فرآورده باید روشن باشد.
• هیچ فرآوردهٔ گیاهی نباید باعث تأخیر در درمان زخم عفونی، کولیت فعال یا موکوزیت شدید شود.

جمع‌بندی

بارهنگ ضدالتهاب است، اما نه به معنای یک درمان عمومی برای هر التهاب. چهار کارآزمایی انسانی تصویر دقیق‌تری می‌سازند. دانهٔ Plantago major به بعضی علائم کولیت در کنار درمان معمول کمک کرد. شربت استاندارد شدت موکوزیت و درد ناشی از پرتودرمانی را کاهش داد. فرآوردهٔ موضعی در زخم فشاری مرحلهٔ یک نتیجهٔ مثبتی داشت. دهان‌شویهٔ عصاره نیز در مطالعه‌ای دیگر برتری روشنی نشان نداد.

جمع‌بندی دقیق‌تر این است که دانه، برگ، شربت و فرآوردهٔ موضعی یک چیز نیستند. برای التهاب مفصل، گاستریت و التهاب عمومی هنوز دادهٔ انسانی مستقیم کافی نداریم. بهترین تصمیم از شناخت مسئله، انتخاب شکل مناسب و توجه به نشانه‌هایی می‌آید که از مصرف خانگی بزرگ‌ترند.

اگر تجربه‌ای مشخص از مصرف بارهنگ برای التهاب گوارشی، گلو یا پوست وجود دارد، نوشتن شکل مصرف و نتیجه در دیدگاه‌ها می‌تواند برای خوانندگان دیگر مفید باشد. این مطلب را نیز می‌توان برای کسی فرستاد که میان ادعای «ضدالتهاب قوی» و نتیجهٔ واقعی پژوهش‌ها دنبال مرز روشن‌تری است.

پرسش‌های پرتکرار

آیا بارهنگ واقعاً خاصیت ضدالتهابی دارد؟

بله، ترکیبات بارهنگ در پژوهش‌های آزمایشگاهی و حیوانی چند مسیر التهابی را تعدیل کرده‌اند. کارآزمایی‌های انسانی نیز برای دانه، شربت و فرآوردهٔ موضعی نتایج امیدوارکننده‌ای دارند، هرچند یک مطالعهٔ دهان‌شویه برتری روشنی نشان نداد. اثر ضدالتهابی برای همهٔ بیماری‌ها و همهٔ شکل‌های مصرف ثابت نشده است.

بارهنگ برای التهاب معده مفید است؟

دانهٔ بارهنگ به‌دلیل موسیلاژ می‌تواند حس پوشانندگی ایجاد کند و در مطالعهٔ کولیت، درد معده و رفلاکس کمتر شد. اما کارآزمایی مستقیمی که بارهنگ را درمان گاستریت، زخم معده یا رفلاکس بداند نداریم. درد مکرر یا نشانه‌های هشدار نیاز به بررسی علت دارد.

آیا بارهنگ برای کولیت اولسراتیو قابل استفاده است؟

در یک کارآزمایی دوسوکور، ۳٫۶ گرم دانهٔ برشتهٔ Plantago major در روز و به مدت هشت هفته، کنار داروهای معمول، بعضی علائم مانند حساسیت شکم و درد معده را بهتر کرد. این نتیجه اجازهٔ قطع دارو یا مصرف خودسرانه در دورهٔ شعله‌وری را نمی‌دهد و بهتر است با پزشک هماهنگ شود.

بارهنگ التهاب مفاصل را کم می‌کند؟

برای درد مفصل، آرتروز یا روماتیسم، کارآزمایی انسانی مستقیم دربارهٔ Plantago major در دست نیست. یافته‌های سلولی دربارهٔ اوکوبین و مسیرهای التهابی جالب‌اند، اما هنوز مقدار مصرف مؤثر یا نتیجهٔ بالینی را مشخص نمی‌کنند.

آیا می‌توان برگ بارهنگ را روی پوست یا زخم گذاشت؟

مطالعهٔ انسانی از فرآوردهٔ موضعی استانداردشده برای زخم فشاری مرحلهٔ یک استفاده کرد، نه برگ خام. گذاشتن برگ تازه روی زخم باز می‌تواند آلودگی وارد کند. زخم دیابتی، ترشح، بوی بد، درد یا قرمزی رو به گسترش به مراقبت حرفه‌ای نیاز دارد.

بارهنگ را با دارو چند ساعت فاصله بدهیم؟

برای دانهٔ موسیلاژی، فاصلهٔ دست‌کم دو ساعت با داروهای خوراکی انتخاب محتاطانه‌ای است، چون فیبر ممکن است جذب بعضی داروها را تغییر دهد. دربارهٔ داروهای تیروئید، دیابت، ضدانعقاد و ضدتشنج، زمان دقیق بهتر است با داروساز هماهنگ شود.

بارهنگ چه زمانی می‌تواند حساسیت ایجاد کند؟

حساسیت ممکن است با خارش دهان یا پوست، کهیر، تورم لب و صورت، خس‌خس یا دشواری تنفس ظاهر شود. در نشانه‌های تنفسی یا تورم صورت باید مصرف قطع شود و کمک فوری پزشکی گرفته شود. حساسیت به گردهٔ بارهنگ نیز در برخی افراد دیده می‌شود.

منابع علمی

کارآزمایی دانهٔ بارهنگ در کولیت اولسراتیو — Complementary Therapies in Clinical Practice, ۲۰۲۱

کارآزمایی شربت بارهنگ در موکوزیت ناشی از پرتودرمانی — Complementary Therapies in Medicine, ۲۰۲۰

کارآزمایی دهان‌شویهٔ بارهنگ در موکوزیت بیماران سرطان — European Journal of Oncology Nursing, ۲۰۱۸

کارآزمایی فرآوردهٔ موضعی بارهنگ در زخم فشاری — Complementary Therapies in Clinical Practice, ۲۰۲۱